Vertrouwde wateren.

Vertrouwde wateren.

 Vertrouwde wateren of waarom bekend terrein soms de veiligste koers is

We kennen allemaal het gevoel. Je komt ergens waar je de weg weet. Je herkent de bochten, kent de mensen, begrijpt de ongeschreven regels. Je hoeft niet voortdurend op je hoede te zijn.

Je bevindt je in vertrouwde wateren.

Het is niet echt een klassiek Nederlands spreekwoord of gezegde. Eerder een beeldende uitdrukking, verwant aan begrippen als bekend terrein en in veilige wateren zijn. Maar het beeld van vertrouwde wateren zegt iets wat die uitdrukkingen niet helemaal vangen.

Want water is nooit volledig voorspelbaar.

De schipper die zijn water kent

Stel je een oude schipper voor die al tientallen jaren dezelfde rivier bevaart. Hij kent de ondiepten, de verraderlijke stromingen en de plaatsen waar bij harde wind plotseling hoge golven ontstaan.

Een jonge reiziger zou kunnen denken:

Wat valt hier nog te leren? Hij kent deze rivier toch uit zijn hoofd?

Maar juist de ervaren schipper weet beter.

Bekendheid maakt hem niet roekeloos. Ze maakt hem voorzichtig op de juiste momenten.

Hij weet waar hij snelheid kan maken en waar hij gas moet terugnemen. Hij herkent een verandering in de wind. Hij ziet aan het water wanneer de stroming anders staat dan normaal.

Dat is misschien wel de interessantste betekenis van vertrouwde wateren:

Je weet niet dat er geen gevaar is. Je weet waar het gevaar zich kan bevinden.

Bekend is niet hetzelfde als veilig

Dat onderscheid is belangrijk.

We verwarren vertrouwdheid gemakkelijk met veiligheid. Een bekende baan, een vertrouwde omgeving, een oude vriendschap of een manier van werken die we al jaren gebruiken: ze voelen veilig omdat we weten wat we kunnen verwachten.

Maar ook vertrouwde wateren kunnen veranderen.

Een zandbank verschuift.
Het weer slaat om.
De stroming wordt sterker.

En in het dagelijks leven gebeurt precies hetzelfde. Een vertrouwde situatie kan langzaam veranderen zonder dat we het onmiddellijk merken.

Daarom is voorzichtigheid geen teken van angst.

Het is aandacht.

De aantrekkingskracht van woelige wateren

Aan de andere kant liggen de woelige wateren.

Onbekende omstandigheden. Conflicten. Grote veranderingen. Nieuwe ondernemingen. Situaties waarin de gebruikelijke bakens ontbreken.

Woelige wateren hebben iets aantrekkelijks. Ze beloven avontuur en soms zelfs een snellere route naar een nieuwe bestemming.

Maar ze vragen ook iets van ons.

In rustig, bekend water kun je voor een deel varen op ervaring. In woelig water moet je voortdurend waarnemen, bijsturen en beslissen.

Een kleine fout die op kalm water nauwelijks gevolgen heeft, kan tijdens een storm ineens zwaar wegen.

Daarom zegt een verstandig mens niet automatisch:

Ik blijf altijd waar ik het water ken.

Maar evenmin:

De storm maakt het spannend, dus daar moet ik zijn.

De kunst zit in het verschil tussen moed en roekeloosheid.

Soms moet je de haven verlaten

Wie uitsluitend in vertrouwde wateren blijft, ontdekt weinig nieuws.

Er komt dus een moment waarop je een onbekende koers moet durven varen. Een nieuwe baan. Een verhuizing. Een onderneming. Een relatie. Een idee waarvan je nog niet weet waar het eindigt.

Maar er is een groot verschil tussen onbekend water opvaren en zonder kaart een storm tegemoet varen.

Goede zeelieden bereiden zich voor.

Ze bekijken het weer. Ze kennen hun schip. Ze nemen proviand mee. Ze weten waar een veilige haven ligt.

Misschien geldt dat ook voor grote beslissingen in het leven.

Avontuur hoeft voorzichtigheid niet uit te sluiten.

Integendeel: voorzichtigheid kan juist de ruimte scheppen om verder te durven varen.

Een oude wijsheid op zee

Bij dit beeld past het Nederlandse gezegde “de beste stuurlui staan aan wal.”

Vanaf de kant lijkt varen eenvoudig. Daar heb je geen last van de golven onder je voeten, de wind in je zeilen of een stroming die sterker blijkt dan verwacht.

Pas op het water merk je hoeveel omstandigheden ertoe doen.

Ook internationaal vinden we vergelijkbare beelden. In het Engels bestaat bijvoorbeeld to be in familiar waters voor een situatie waarmee iemand vertrouwd is, tegenover uncharted waters of uncharted territory: omstandigheden waarvoor geen bekende kaart bestaat.

Dat laatste beeld is bijzonder mooi.

Een kaart vertelt je namelijk niet waar je heen móét.

Hij vertelt je vooral waar anderen vóór jou al zijn geweest.

Vertrouwde wateren als levenshouding

Misschien hoeven we vertrouwde wateren daarom niet te zien als een pleidooi om altijd voor het bekende te kiezen.

Ze kunnen iets anders vertegenwoordigen:

ervaring waarop je kunt terugvallen.

Iedereen heeft zulke wateren. Werk dat je goed beheerst. Mensen bij wie je jezelf kunt zijn. Gewoonten die houvast geven. Een plek waar je de weg kent.

Van daaruit kun je nieuwe zeeën verkennen.

En wanneer het daar te woelig wordt, is terugkeren naar bekend water niet noodzakelijk een nederlaag. Soms is het gewoon goed zeemanschap.

Want de wijze schipper is niet degene die iedere storm trotseert.

Het is degene die weet wanneer hij kan uitvaren, wanneer hij moet bijsturen en wanneer het verstandiger is een veilige haven te zoeken.

Om te onthouden

Vertrouwde wateren zijn niet per definitie wateren zonder gevaar. Het zijn wateren waarvan we de stromingen beter hebben leren lezen.

En misschien is dát uiteindelijk de waarde van ervaring:

niet dat het leven er minder woelig van wordt, maar dat we beter leren herkennen wanneer we kunnen doorvaren en wanneer we voorzichtig moeten zijn.

Spreuken en gezegden GPT

Deze GPT legt de betekenis uit van spreuken en gezegden, geeft een paar voorbeelden en illustreert deze met een duidende tekening

Spreuken en gezegden

Bedankt voor je bezoek! Tot gauw!