Hildegard von Bingen en de ziel
Hildegard von Bingen: wanneer de ziel opnieuw groen wordt in God
Er zijn momenten waarop een mens uiterlijk alles heeft en zich innerlijk toch dor voelt.
We kunnen ons leven vullen met werk, ontmoetingen, informatie en plannen, en toch ervaren dat iets wezenlijks ontbreekt. Alsof de bron waaruit we leven langzaam opdroogt.
De twaalfde-eeuwse mystica Hildegard von Bingen kende voor die innerlijke levenskracht een bijzonder woord: viriditas.
Groenkracht.
De kracht waardoor de aarde vrucht draagt, bomen bladeren krijgen en het leven telkens opnieuw ontwaakt.
Maar voor Hildegard was die groene kracht uiteindelijk afkomstig van God. Dezelfde Schepper die de aarde doet bloeien, kan ook de menselijke ziel opnieuw tot leven wekken.
Daar begint haar spiritualiteit.
Niet bij de vraag hoe wij onszelf kunnen perfectioneren, maar bij de ontdekking dat het leven een gave is.
De schepping als spiegel van God
Hildegard von Bingen (1098–1179) leefde in een wereld die in bijna ieder opzicht verschilde van de onze. Ze was benedictines, abdis, mystica, componiste en schrijfster.
In werken als Scivias beschreef ze haar visioenen over God, de mens, de kosmos, Christus en de Kerk. Daarnaast schreef ze over de natuur, het lichaam, ziekte en genezing.
Voor Hildegard waren dit geen afzonderlijke werelden.
Alles hoorde bij elkaar.
De mens leefde niet tegenover de schepping, maar binnen de schepping. Zon en maan, planten en dieren, lichaam en ziel maakten deel uit van een werkelijkheid die haar oorsprong vond in God.
Wie naar de natuur keek, kon daarom meer zien dan materie.
Een ontluikende plant kon iets vertellen over hoop.
Licht kon spreken over Gods aanwezigheid.
Vruchtbaarheid kon een beeld worden van geestelijke groei.
En een dor landschap kon iets laten zien van een ziel die haar levensbron uit het oog verloren heeft.
Viriditas: Gods groenende kracht
Viriditas is een van de woorden die het sterkst met Hildegard verbonden zijn.
Het betekent letterlijk groenheid, maar bij haar krijgt het een spirituele diepte. Het verwijst naar levenskracht, vruchtbaarheid en bloei.
Een plant wordt groen omdat zij gevoed wordt.
Ook de ziel heeft voeding nodig.
Voor Hildegard vindt de mens zijn diepste levensbron uiteindelijk in God.
Dat betekent niet dat een gelovig mens nooit verdrietig, ziek of uitgeput kan zijn. Hildegards eigen wereld kende ziekte, onzekerheid en lijden maar al te goed.
De belofte van viriditas is subtieler.
Zelfs wanneer wij ons dor voelen, is dorheid niet noodzakelijk het einde.
Onder de aarde kan een zaad verborgen liggen.
In een kale tak kan leven wachten op de lente.
En in de mens kan een verlangen naar God blijven bestaan, zelfs wanneer we Hem niet ervaren.
“Ken de wegen”
Hildegards beroemdste visionaire werk draagt de titel Scivias, doorgaans begrepen als “Ken de wegen”.
Die woorden klinken bijna als een opdracht aan de moderne mens.
Wij kennen veel wegen.
We weten hoe we sneller kunnen reizen, efficiënter kunnen werken en voortdurend met elkaar verbonden kunnen blijven. Onze apparaten kunnen ons bijna overal naartoe leiden.
En toch blijft een oude vraag bestaan:
Waarheen gaat mijn leven?
Dat is een andere vorm van navigatie.
Een navigatiesysteem kan vertellen welke afslag we moeten nemen, maar niet waarvoor we leven.
Hildegards spiritualiteit brengt ons daarom terug bij de innerlijke richting.
Wat brengt mij dichter bij liefde?
Wat maakt mij vrijer om het goede te doen?
Wat vervreemdt mij van mezelf, van anderen en van God?
Welke stem volg ik wanneer het stil wordt?
Christus als bron van herstel
Hildegards spiritualiteit is diep christelijk. Wie haar werkelijk vanuit haar eigen wereld wil begrijpen, kan Christus daarom niet buiten beeld laten.
De mens is volgens haar geschapen door God en geroepen om in harmonie met zijn Schepper te leven. Wanneer die harmonie verstoord raakt, ontstaat gebrokenheid. Christus staat binnen die visie centraal in het herstel van de relatie tussen God en mens.
Genezing krijgt daardoor een betekenis die verder gaat dan lichamelijk herstel.
Een lichaam kan ziek zijn terwijl een mens toch diepe innerlijke vrede ervaart.
En iemand kan lichamelijk gezond zijn terwijl zijn innerlijke leven uitgeput raakt.
Spirituele heelheid betekent daarom niet dat alle pijn verdwijnt.
Het betekent dat een mens zich opnieuw laat verbinden met de Bron van zijn bestaan.
De heilige waarde van het lichaam
Christelijke spiritualiteit wordt soms voorgesteld alsof het lichaam er nauwelijks toe doet.
Bij Hildegard vinden we iets veel rijkers.
Ze had een opmerkelijke belangstelling voor voeding, planten, het menselijk lichaam en ziekte. Haar medische opvattingen behoren uiteraard tot de twaalfde eeuw en vervangen geen hedendaagse geneeskunde.
Maar achter die teksten ligt een waardevolle overtuiging:
het lichamelijke leven doet ertoe.
Het lichaam is geen hinderpaal die we zo snel mogelijk moeten overstijgen.
We ontmoeten het leven juist via ons lichaam.
We ademen. We eten. We raken aan. We zingen. We wandelen.
We rusten.
Ook daarin kan spiritualiteit aanwezig zijn.
Voor jezelf zorgen hoeft daarom niet tegenover een leven met God te staan. Voldoende rust nemen, aandachtig eten, bewegen, de natuur ingaan en je grenzen respecteren kunnen manieren zijn om dankbaar om te gaan met het leven dat je ontvangen hebt.
Stilte waarin God kan spreken
Onze tijd heeft iets waar Hildegards tijdgenoten zich nauwelijks een voorstelling van konden maken: een bijna onafgebroken stroom van prikkels.
Nieuws, berichten, video’s, muziek, gesprekken en meldingen begeleiden ons van ’s morgens vroeg tot ’s avonds laat.
Daardoor ontstaat een merkwaardige paradox.
We horen voortdurend iets, maar luisteren misschien steeds minder.
De kloostertraditie waarin Hildegard leefde kende een ander ritme. Gebed, zang, arbeid, Schriftlezing en stilte wisselden elkaar af.
Stilte was geen leegte.
Stilte maakte ruimte.
Ook vandaag kunnen we die ruimte zoeken.
Niet noodzakelijk door uren te mediteren. Misschien begint het met tien minuten waarin de telefoon zwijgt.
Een kaars. Een open raam. Een korte passage uit de Schrift.
Een eenvoudig gebed: “God, wat wilt U vandaag in mij tot leven brengen?”
En daarna niets forceren.
Alleen aanwezig zijn.
Muziek en de herinnering aan de hemel
Hildegard componeerde tientallen religieuze gezangen. Haar muziek klinkt zelfs vandaag ongewoon: melodieën stijgen en dalen alsof de menselijke stem voortdurend naar iets boven zichzelf reikt.
Voor Hildegard had muziek een geestelijke betekenis.
Zingen was niet zomaar versiering van het geloof. Muziek kon iets zichtbaar maken van de harmonie waarvoor de mens geschapen is.
Misschien verklaart dat waarom muziek ons soms zo diep raakt.
Een lied kan binnendringen waar argumenten niet komen.
Het kan verdriet aanraken zonder het op te lossen.
Het kan verlangen wakker maken zonder dat we precies weten waarnaar.
Het kan ons even uit onszelf tillen.
Soms begint gebed niet met spreken.
Soms begint het met luisteren.
De aarde is geen bezit zonder betekenis
Ook Hildegards liefde voor de natuur krijgt vanuit haar geloof een diepere betekenis.
Als de schepping gave is, kunnen we haar niet uitsluitend bekijken als grondstof.
De aarde voedt ons.
Water houdt ons in leven.
Bomen geven zuurstof, schaduw en schoonheid.
De seizoenen herinneren ons eraan dat leven een ritme kent van ontstaan, groeien, vrucht dragen, loslaten en opnieuw beginnen.
Zorg voor de aarde krijgt zo een spirituele dimensie.
Dankbaarheid zonder zorg blijft immers gemakkelijk een woord.
Wie de Schepper liefheeft, wordt uitgenodigd ook met aandacht naar de schepping te kijken.
Misschien is je ziel niet leeg, maar dorstig
Wanneer we ons uitgeput voelen, is onze eerste reactie vaak dat we iets moeten toevoegen.
Een nieuwe methode.
Een nieuwe cursus.
Een nieuw doel.
Een nieuwe aankoop.
Een nieuwe versie van onszelf.
Hildegard nodigt uit tot een andere beweging.
Niet onmiddellijk toevoegen, maar terugkeren naar de bron.
Misschien heeft de ziel niet méér nodig.
Misschien heeft zij water nodig.
Rust. Gebed. Vergeving. Natuur. Echte ontmoeting. Dankbaarheid. God.
Een kleine spirituele oefening
Ga ergens zitten waar je enkele minuten ongestoord kunt zijn.
Als het kan, kies een plek vanwaar je iets natuurlijks ziet: een boom, de hemel, een plant of eenvoudig het licht dat door een raam valt.
Adem rustig.
Je hoeft niets bijzonders te voelen.
Zeg langzaam: “God, laat in mij groeien wat leven geeft.”
Blijf daarna even stil.
Vraag jezelf vervolgens af:
Wat is in mij groen en levend?
Wat is verdord geraakt?
Wat vraagt om verzorging?
Wat mag ik loslaten?
En ten slotte:
Waar nodigt God mij uit om opnieuw te groeien?
Neem één antwoord mee.
Niet tien voornemens.
Eén kleine beweging naar het leven is genoeg.
Wanneer de ziel opnieuw groen wordt
Hildegard von Bingen geeft ons geen eenvoudige formule voor geluk.
Dat maakt haar juist interessant.
Haar geschriften komen uit een wereld die ver van de onze verwijderd is. Haar middeleeuwse medische inzichten moeten we niet verwarren met moderne wetenschap en haar mystieke visioenen zullen niet door iedere lezer op dezelfde manier worden geïnterpreteerd.
Maar haar centrale intuïtie blijft krachtig.
Het leven heeft een Bron.
Wij hoeven onszelf niet voortdurend opnieuw uit te vinden.
Soms moeten we terugkeren.
Naar stilte.
Naar ons lichaam.
Naar de aarde.
Naar gebed.
Naar liefde.
Naar God.
Een boom maakt zichzelf niet groen door harder zijn best te doen. Hij strekt zijn wortels uit naar water en zijn takken naar het licht.
Misschien geldt iets soortgelijks voor de menselijke ziel.
Wanneer wij ons dor voelen, hoeven we onszelf niet te veroordelen.
We kunnen opnieuw zoeken naar het water.
We kunnen ons opnieuw naar het Licht keren.
En misschien ontdekken we dan wat Hildegard eeuwen geleden al probeerde te verwoorden:
dat God zelfs in een dor landschap nieuw leven kan laten ontkiemen.
Dat is viriditas.
De groene levenskracht van de schepping.
En de stille hoop dat ook de menselijke ziel, telkens opnieuw, kan bloeien.
Boekenwurm GPT
Diepgaande literaire analyses en persoonlijke leesadviezen
Boekenwurm is een geavanceerde GPT gespecialiseerd in literatuur. Het biedt diepgaande literaire analyses, achtergrondinformatie over werken en auteurs, en gepersonaliseerde leesadviezen.
Bedankt voor je bezoek! Tot gauw!
Bron OpenAI’s chatGPT Language Models & Picsart
Investeer in jezelf
Neem tijd om te leren
Leer affiliate marketing, engels en bouw je eigen website!
Probeer het gratis uit, zolang je wenst!